Het evenwichtsorgaan

Je evenwichtsorgaan zit in je hoofd in je binnenoor. Het zit direct vast aan het slakkenhuis (zie: werking van het oor) maar heeft een andere functie dan de rest van je oor. Het evenwichtsorgaan vormt een ingewikkeld stelsel van gangen en holtes die we het labyrint noemen.

Het evenwichtsorgaan is uit twee belangrijke onderdelen opgebouwd:

De drie halfcirkelvormige kanelen
Deze drie halfcirkelvormige kanelen zien eruit als drie lusjes die loodrecht op elkaar staan. Omdat we in een 3D-wereld leven, meet elk kanaal een andere richting: ja-knikken, nee-schudden en kantelen. Samen vormen ze een super-waterpas waarmee je hersenen precies weten hoe je hoofd draait.
De twee otolietorganen
Onderaan de kanalen zitten twee kleine zakjes. Deze meten geen draaiing, maar lineaire bewegingen. Denk aan het gevoel in je buik als een lift plotseling omhoog gaat, of wanneer een auto hard optrekt. In deze zakjes zitten kleine 'oorsteentjes' van kalk. Als je je hoofd schuin houdt, trekken deze steentjes aan de zintuigharen. Zo weten je hersenen altijd wat 'boven' en 'onder' is, zelfs met je ogen dicht.

Het 'kopje thee'-effect

In de kanalen zit een vloeistof genaamd endolymfe. Dit werkt eigenlijk net als thee in een kopje. Als je het kopje snel draait, blijft de thee door traagheid eerst even stilstaan, terwijl het kopje zelf wel beweegt. In je oor gebeurt precies hetzelfde: als je je hoofd draait, beweegt de wand van het kanaal, maar de vloeistof blijft even achter.

De haartjes geven het signaal

In de buis zitten zintuigcellen met kleine haartjes, afgedekt door een gelei-achtig kegeltje (de cupula). Doordat de vloeistof achterblijft bij een beweging, "botst" deze vloeistof tegen de cupula aan. Hierdoor buigen de haartjes om. Zodra de haartjes buigen, sturen ze direct een elektrisch seintje via de zenuw naar je hersenen: Hé, we draaien!

Samenwerking met je ogen

Je evenwicht werkt direct samen met je ogen (de vestibulo-oculaire reflex). Als je hoofd naar rechts draait, sturen je hersenen je ogen automatisch naar links. Hierdoor blijft je beeld stabiel en schokt de wereld niet als je beweegt.

        Waarom word je duizelig?

        Als je heel lang rondjes draait, gaat de vloeistof uiteindelijk meedraaien met je hoofd. Stop je dan plotseling? Dan draait de vloeistof door de traagheid nog even door (net als de thee). De haartjes buigen nu de andere kant op. Je hersenen denken dat je nog draait, terwijl je stilstaat. Resultaat: je bent duizelig.

Het hoofd met de ogen

Draai je hoofd:

Sleep de balk om te draaien

Microscopische dwarsdoorsnede

Zenuwimpulsen naar hersenen

Opdrachten

Vraag 1

De halfcirkelvormige kanalen worden vergeleken met een "3D-waterpas". Wat meten deze kanalen precies?

Hoe hard geluiden binnenkomen
Draaibewegingen van je hoofd
De temperatuur van je hoofd

Vraag 2

In de animatie wordt de vloeistof (endolymfe) vergeleken met thee in een kopje. Wat gebeurt er met de vloeistof als je je hoofd plotseling start met draaien?

De vloeistof beweegt direct net zo hard mee als je hoofd
De vloeistof blijft door traagheid eerst even stilstaan
De vloeistof stroomt de tegenovergestelde richting in

Vraag 3

Wat is de directe oorzaak dat er een elektrisch seintje naar de hersenen wordt gestuurd?

Het buigen van de haartjes in de cupula
Het botsen van de vloeistof tegen de wand
Het samentrekken van je oogspieren

Vraag 4

Je evenwicht werkt samen met je ogen (de oogreflex). Als jij je hoofd naar RECHTS draait, wat doen je ogen dan?

Je ogen draaien ook naar rechts
Je ogen blijven recht vooruit in de oogkas staan
Je ogen draaien naar links

Vraag 5

Waarom ben je vaak duizelig als je plotseling stopt na lang rondjes draaien?

Omdat de vloeistof in je oor nog even door blijft draaien
Omdat je hersenen tijdelijk geen zuurstof meer krijgen
Omdat de haartjes in de cupula zijn afgebroken